10 January 2012

Il-meninġite fit-tfal

Iċċekkja jekk raxx jiċċarax billi
tagħfas fuqu b'tazza tal-ħġieġ.
Il-meninġite hi infezzjoni tar-rita madwar il-moħħ. Mhix komuni, imma taf tkun marda serja ħafna. Kull sena naraw ftit każijiet ta' meninġite fit-tfal. Din l-infezzjoni tista’ twassal għal konsegwenzi fit-tul (bħal telf ta’ smiegħ, aċċessjonijiet u problemi fl-iżvilupp ) u tista’ wkoll tipperikola l-ħajja.

Hemm tlett mikrobi ewlenin li jikkaġunaw l-meninġite fit-tfal: (1) Haemophilus influenzae type b (Hib); (2) pneumococcus u (3) meningococcus.

Illum hawn tilqim effettiv kontra ħafna forom tal-meninġite, imma mhux kollha. F’każ ta’ suspett ta’ meninġite, il-ġenituri għandhom jfittxu għajnuna medika urġenti biex il-kura tinbeda kemm jista’ jkun malajr.

It-Tilqim

It-tilqima kontra l-Hib tingħata lit-tfal kollha bħala parti mill-five-in-one, fi tlett darbiet, meta jkunu għadhom trabi, u booster fit-tieni sena. Minbarra l-meninġite, l-Hib jikkawża wkoll infezzjoni serja, epiglottite, li tista’ tipperikola l-ħajja. Din il-forma tal-meninġite u l-epiglottite kienu komuni fil-passat; illum saru rari ħafna minħabba t-tilqim.

It-tilqima kontra l-pneumococcus (Prevenar jew Synflorix), li minbarra l-meninġite jikkawża wkoll infezzjoni fil-pulmun u infezzjoni fil-widna, tinbeda fl-ewwel xhur tal-ħajja, imma tista’ tingħata lil tfal u żagħżagħ li qatt ma kienu ħaduha qabel.

Hemm diversi tipi ta’ meningococcus. F'Malta 2/3 huma menincococcus B, u 1/3 meningococcus C u l-oħrajn.
  • It-tilqima kontra l-meningococcus C (NeisVac-C, Menjugate jew Meningitec) tipproteġi t-tarbija minn xahrejn 'il fuq.
  • It-tilqima kontra l-meningococcus A, C, W u Y (Nimenrix, minn xahrejn 'il fuq; Menveo minn sentejn 'il fuq).
  • It-tilqima kontra l-meningococcus B (Baxero) tingħata lil trabi u tfal ta' kull età. Tingħata f'darbtejn (tfal taħt is-sentejn ikollhom bżonn booster).
It-tilqima kontra l-Hib tingħata fiċ-Ċentru tas-Saħħa; it-tilqim kontra l-pneumococcus u meningococcus sa issa jingħataw fil-privat biss.

Il-Marda

Is-sintomi tal-meninġite jinkludi deni, uġigħ ta’ ras, ebusija fl-għonq, rimettar, għejja u ħedla. Il-pazjent jiddejjaq mid-dawl. Trabi u tfal żgħar ma jurux dawn is-sintomi tipiċi tal-meninġite. It-trabi jkollhom id-deni, jeqirdu u ma jixorbux bħas-soltu.

Tajjeb inżidu ngħidu li minbarra l-meninġite, il-meningococcus jikkawża wkoll infezzjoni fid-demm (septicaemia). Din ukoll hija marda serja. Is-sintomi tas-septicaemia jinkludu deni għoli, tkexkix ta’ bard, rimettar, ħedla kbira, it-truf tal-idejn u s-saqajn kesħin, u raxx skur fil-ġilda li ma jiċċarax meta jingħafas. (Tajjeb ngħidu li mhux dejjem ikun hemm raxx).

Il-ġenituri għandhom jkellmu t-tabib jew jieħdu ‘l uliedhom l-isptar immedjatament jekk jissuspettaw li t-tfal jista’ jkollhom meninġite jew septicaemia. Irridu nżommu f’moħħna li dan hu mard serju, u t-tfal jistgħu jaqilbu għall-agħar fi ftit sigħat.

Minbarra l-eżami fiżiku, ikun hemm bżonn testijiet tad-demm u t-test tal-meninġite (lumbar puncture). Dan it-test isir billi jittieħed ftit mill-likwidu li jiċċirkola madwar il-moħħ (CSF) permezz ta’ tingiża fid-dahar. Minbarra l-antibiotiku fil-vina, ġieli jkun hemm bżonn kura intensiva.

Persuni li kellhom kuntatt mill-qrib mal-pazjent jingħataw antibijotiku biex jilqagħlhom kontra l-infezzjoni.

Fittex għajnuna medika bla dewmien
  • Deni fi trabi sa tlett xhur, anke jekk ma jkunux jidhru morda. 
  • Deni fi trabi u tfal żgħar jekk ikunu jidhru morda, ma jifilħux, mdejjqin jew jeqirdu. 
  • Tfal ta’ kull età bid-deni u xi sintomi ta’ meninġite. 
  • Raxx skur fil-ġilda. Iċċekkja r-raxx billi tagħfas tazza tal-ħġieġ fuqu; jekk ma jiċċarax mur mill-ewwel l-isptar. 
  • Jekk il-kundizzjoni tat-tarbija tmur għall-agħar avolja qabel kien diġà raha tabib. Matul il-lejl ittawwal lit-tarbija (ħudilha t-temperatura, ara kif qed tieħu n-nifs, jekk hix qed teqred u jekk hemmx raxx).
  • Jekk il-ġenituri jħossuhom inkwetati fuq il-kundizzjoni tat-tfal tagħhom. 
Updated March 2017