Dr Joseph Mizzi

It-tfal żgħar kultant jigdmu lil xulxin fin-nursery, u anke lill-adulti meta jkunu d-dar. Din il-fażi normalment tgħaddi sal-età ta’ 3 jew 4 snin, hekk kif it-tfal jitgħallmu jikkomunikaw aħjar u jikkontrollaw aktar l-emozzjonijiet tagħhom. Għaliex it-tfal żgħar jigdmu? It-tfal żgħar jistgħu jigdmu għal diversi raġunijiet: ikunu frustrati, irrabjati jew eċċitati; ikunu għajjenin jew bil-ġuħ; ikunu jridu jiddefendu ġugarell jew jeħduh mingħand tifel ieħor; ikunu qed itellgħu s-snien u jħossu skumdità fil-ħanek; ikunu għadhom ma jafux jesprimu bil-kliem dak li jridu jew dak li qed iħossu. X’għandek tagħmel meta t-tifel jew it-tifla jigdmu? Irrispondi minnufih. Tgħajjatx u tirrabjax. Ibqa’ kalm, b’wiċċ serju, u leħen baxx. Inżel għal-livell tiegħu, żommu b’idejk it-tnejn, u ħares dritt f’għajnejh. Għidlu b’ton serju, “Aħna ma nigdmux.” Daqshekk — evita spjegazzjonijiet fit-tul. Waqqfu mill-attività li jkun qed jagħmel u ħudu f'post ieħor. B’hekk jitgħallem li l-gdim iġib konsegwenza i...

Il-mpox (qabel magħrufa bħala monkeypox) hi infezzjoni kkawżata mill-monkeypox virus (MPXV). Is-sintomi jistgħu jinkludu deni, uġigħ ta’ ras u fil-muskoli, għeja, glandoli minfuħin, u ponot fil-ġilda. Dawn jistgħu jkunu ftit biss u kultant jidhru fil-partijiet ġenitali, madwar l-anus jew fil-ħalq. Xi nies jista’ jkollhom il-ponot mingħajr deni jew sintomi oħra. Ġeneralment il-marda tgħaddi waħedha fi żmien ġimagħtejn sa erba’ ġimgħat. Il-mpox ilha preżenti f’partijiet tal-Afrika Ċentrali u tal-Punent, iżda mill-2022 ’l hawn kien hemm trasmissjoni tal-virus f’ħafna pajjiżi oħra. F’dawn l-aħħar ġimgħat ġew irrappurtati diversi każijiet f’Malta, fosthom l-ewwel każijiet tal-varjant clade Ib. Dan il-varjant instab ukoll f’diversi pajjiżi Ewropej. Il-virus jinxtered l-aktar permezz ta’ kuntatt fiżiku mill-qrib ma’ persuna infettata, speċjalment kuntatt dirett mal-ponot jew il-feriti tagħha. Dan jinkludi kuntatt waqt attività sesswali. Jista’ jinxtered ukoll permezz ta’ oġġetti kkontaminati,...

Il-Virus HPV (human papilloma virus) jittieħed minn attività sesswali. Ħafna nies li huma attivi sesswalment jiġu infettati b'dan il-virus. Fortunatament ħafna minnhom ma jkollhomx sintomi. Imma xi wħud jiżviluppaw felul ġenitali (genital warts) u xi nisa jiżviluppaw kanċer tal-għonq tal-utru (cervical cancer). L-HPV jikkawża wkoll kanċer fil-warrani, fil-pene u fil-griżmejn. It-Tilqima It-tilqima, Gardasil-9, tipprevjeni infezzjoni minn disa’ forom tal-HPV. It-tilqima tipproteġi kontra l-felul ġenitali kif ukoll il-kanċer tal-għonq tal-utru, u tipi oħrajn ta’ kanċer. Il-protezzjoni ddum fit-tul. It-tilqima ma tagħtix protezzjoni sħiħa kontra l-kanċer tal-għonq tal-utru u għalhekk xorta waħda għandu jibqa’ jsir screening regolari (pap smear) fit-tfajliet u nisa adulti. Meta Tingħata It-tilqima hi mogħtija b’xejn fis-servizz nazzjonali tat-tilqim lit-tfal kollha, subien u bniet, ta’ 12-il sena. Tingħata f’darbtejn, ta’ 12-il sena u sitt xhur wara. It-tilqima tingħata fiċ-Ċentru tas-...

Il-gastroenterite hi infezzjoni komuni fl-istonku u l-imsaren. Is-sintomi jinkludu nuqqas ta' aptit, dardir, rimettar u dijarea. Jista’ jkun hemm ukoll uġigħ ta’ żaqq u deni. Ir-rimettar normalment jieqaf wara ġurnata jew tnejn u d-dijarea ddum madwar ġimgħa. Jista’ jkun hemm ukoll sinjali ta’ riħ bħal flissjoni u sogħla. It-tabib jistaqsik diversi mistoqsijiet u jeżamina t-tifel/tifla biex jara jekk hemmx sinjali ta’ dehydration, u jekk hemmx xi sinjali ta’ mard ieħor li jista’ jkun imfixkel ma’ gastroenterite (bħal meninġite u obstruction tal-musrana). Mhux is-soltu jkun hemm bżonn testijiet speċjali. Ħafna tfal jistgħu jiġu kkurati d-dar. Kultant ikun hemm bżonn jiddaħħlu l-isptar għad-dripp għax jixxottaw (dehydration). Jekk ikun hemm id-demm mal-kokò jew is-sintomi jkunu qawwija, jintbagħat kampjun tal-kokò l-laboratorju biex jiġi identifikat il-mikrobu. IL-KURA D-DAR Xorb L-aktar ħaġa importanti fil-kura tal-gastroenterite huwa li t-tifel jingħata jixrob ta' spiss sabie...

Tarbija tat-twelid torqod ħafna, normalment madwar 18-il siegħa f’24 siegħa. L-irqad tagħha huwa differenti minn dak ta’ tfal akbar. Minflok torqod għal ħin twil matul il-lejl, torqod għal perjodi iqsar mifruxa mal-ġurnata u l-lejl, u tqum ta’ spiss biex tixrob il-ħalib. Fl-ewwel ġimgħat, l-arloġġ naturali tal-ġisem jkun għadu qed jiżviluppa, u għalhekk it-tarbija ma tagħmilx distinzjoni ċara bejn il-ġurnata u l-lejl. It-tarbija tista’ tkun pjuttost attiva waqt li tkun rieqda. Tista’ ċċaqlaq dirgħajha u riġlejha, titbissem, tagħmel xi mossi b’wiċċha, tagħmel xi ħsejjes, u n-nifs ikun irregolari. F’ħinijiet oħra torqod fil-kwiet, kważi mingħajr ma tiċċaqlaq, u n-nifs ikun aktar regolari. Dawn iż-żewġ tipi ta’ rqad huma normali f’tarbija żgħira. Matul l-ewwel ftit xhur, hekk kif il-moħħ u l-arloġġ naturali tal-ġisem jimmaturaw, l-irqad gradwalment isir aktar organizzat. It-tarbija tibda tagħraf aħjar id-differenza bejn il-ġurnata u l-lejl, u torqod għal perjodi itwal matul il-lejl. Ta’ s...

X’inhi l-hepatitis A? Il-hepatitis A (bil-Malti, l-epatite A) hija infezzjoni tal-fwied. X’jikkawża din l-infezzjoni? L-epatite A hi kkawżata minn virus (Hepatitis A virus, HAV). Kif tinxtered din il-marda? Il-virus jinxtered minn ikel jew xorb ikkontaminat bl-ippurgar ta’ persuna infettata bil-virus. Dan jista’ jiġri b’diversi modi: Tiekol ikel ippreparat minn xi ħadd li għandu l-virus u li ma ħasilx idejh sewwa wara li uża t-toilet. Tixrob ilma ikkontaminat (inkluż ice cubes). Tiekol frott tal-baħar nej (bħal shellfish) ġej minn ilma mniġġes bid-drenaġġ. Mis-sess jew jekk tkun qrib persuna li għandha l-virus (anke jekk ma jkollhiex sintomi). X’inhuma s-sintomi? Is-sintomi jibdew madwar 4 ġimgħat minn meta tieħu l-virus, u jinkludu għejja, telqa, uġigħ fil-ġogi u fil-muskoli, deni, nuqqas ta’ aptit, dardir, uġigħ ta’ żaqq, dijarea, suffejra, awrina skura, ippurgar ċar, u ħakk fil-ġilda. It-tfal jista’ ma jkollhomx sintomi. Il-marda ddum madwar xaharejn. Konsegwenzi ...

It-toilet training għandu jinbeda meta t-tifel jew it-tifla jkunu preparati u maturi biżżejjed. Jekk tibda kmieni ħafna, jew fi żmien ħażin (ngħidu aħna meta tkun ġejja tarbija oħra jew waqt li qegħdin iġġorru għal dar ġdida), il-proċess jista’ jkun aktar diffiċli u jieħu aktar fit-tul. Mhux veru li t-toilet training irid jinbeda fis-sajf. (Għas-sempliċità se nitkellem fuq ‘it-tifel’ – imma naturalment l-istess jgħodd għall-bniet). It-tifel ikun lest għall-potty training meta: Idum aktar minn sagħtejn bin-nappy xotta matul il-jum. Jinteressa ruħu meta l-mamà, il-papà jew ħutu jużaw it-toilet. Jibda jiddejjaq bil-ħarqa imxarrba jew maħmuġa. Ikun kapaċi jifhem spjegazzjonijiet sempliċi. Il-parti l-kbira tat-tfal jaqtgħu l-ħarqa matul il-jum bejn sentejn u tlieta; hemm uħud li jirnexxielhom qabel, u ftit oħrajn li jdumu aktar minn tlett snin. Il-bniet jaqtgħu l-ħarqa qabel is-subien. Preparazzjoni Ħalli t-tifel jidħol fil-kamra tal-banju miegħek, u għidlu bi kliem sempliċi x’inti ta...