Dr Joseph Mizzi

Kultant ikun diffiċli għall-ġenituri biex jiddeċiedu jekk jibaghtux lit-tifel/tifla tagħhom l-iskola jew iżommuhx id-dar. Fuq banda, ma jkunux jixtiequ jtellfuh mit-tagħlim; fuq il-banda l-oħra, jekk jibagħtuh, il-kundizzjoni tiegħu tista’ tmur għall-agħar, u jxerred il-mard lil sħabu u l-għalliema. Din il-gwida hi maħsuba biex tgħinek tieħu l-aħjar deċiżjoni. META GĦANDU JIBQA' D-DAR It-tifel għandu joqgħod id-dar f’dawn iċ-ċirkostanzi: Ma Jiflaħx – Jekk it-tifel jidher għajjien, imqanżaħ, jew imħeddel, żommu d-dar sakemm jirkupra saħħtu. Deni (temperatura aktar minn 37.5°C) – Jista’ jirritorna l-iskola meta jgħaddu 24 siegħa mingħajr deni. (Hemm xi infezzjonijiet li jkun meħtieġ perjodu itwal; it-tabib tat-tfal jiggwidak). Rimettar jew Dijarea – Jista’ jmur l-iskola wara 48 siegħa mingħajr dawn is-sintomi. (Jekk it-test tal-kokò juri bacteria, il-pedjatra jigwidak meta tibgħatu lura l-iskola). Sogħla Qawwija, Nifs Mgħaġġel jew Batut   – L-aħjar joqgħod id-dar jistrieħ sekemm is-...

Meta t-tfal subien ikunu għadhom żgħar, il-ġilda li tgħatti r-ras tal-pene (il-prepuzju, foreskin) tkun għadha mwaħħla mar-ras. Dan huwa normali. Maż-żmien, il-ġilda tinfired bil-mod mir-ras tal-pene. Kultant tibda tixxammar meta t-tifel ikollu xi sena, imma sikwit dan iseħħ diversi snin wara, u kultant anke fl-adolexxenza. Dan huwa kollu normali; it-tfal mhux kollha l-istess. Meta dan iseħħ, il-ġilda tkun tista’ tixxammar faċilment u mingħajr ebda uġigħ. Sadanittant tipprovax ixxammar id-duda bi sforz, għax tista’ tikkawża uġigħ, dmija u ġrieħi, u ma tirbaħ xejn; anzi, aktar hemm ċans li toħloq problemi. Pariri Prattiċi Id-duda tat-tarbija u tat-tfal żgħar m’għandhiex bżonn xi kura speċjali. M’hemmx għalfejn tnaddaf fuq ġewwa sakemm tkun għadha ma tixxammarx. Meta l-ġilda tkun bdiet tixxammar, għallem lit-tifel biex jikxef ir-ras, jaħsilha bl-ilma u, wara, jerġa’ jgħattiha. Normalment m’hemmx bżonn sapun taħt il-ġilda; bl-ilma biss biżżejjed. Ara li t-tifel itajjar il-pipì sewwa met...

Ktibt dawn il-prinċipji etiċi, l-ewwel nett għalija nnifsi bħala gwida għall-ħidma medika tiegħi, u jirriflettu t-twemmin evanġeliku li nħaddan. Fl-istess ħin qed nippubblikahom għall-konsiderazzjoni ta ’  sħabi t-tobba, hu x'inhu t-twemmin tagħhom,  għax nemmen li l-valuri evanġeliċi joffru pedament sod għall-prattika medika u jwieġbu għall-aspirazzjonijiet l-aktar profondi tal-kuxjenza umana. It-Tabib Kristjan L-imħabba għandha tkun il-prinċipju u l-motiv ewlieni fil-ħidma tiegħi b’risq il-pazjent u l-familja tiegħu. Kulma nagħmel, nagħmlu minn qalbi, bħallikieku lill-Mule j. Naħdem b’inteġrità u b’sens ta’ kontabbiltà lejn Alla, u għalhekk b’ebda mod ma nieħu vantaġġ mill-fiduċja li l-pazjent juri fija. Nittratta lil kull pazjent b’ekwità u imparzjalità għax fih nara x-xbieha t’Alla . Ma niddiskriminax favurih jew kontrih minħabba l-livell soċjali jew edukattiv, l-età, is-sess, ir-reliġjon, l-etniċità, il-lingwa, il-qagħda ekonomika, diżabilità, jew kwalunkwe ħaġa oħr...

It-tfal żgħar kultant jigdmu lil xulxin fin-nursery, u anke lill-adulti meta jkunu d-dar. Din il-fażi normalment tgħaddi sal-età ta’ 3 jew 4 snin, hekk kif it-tfal jitgħallmu jikkomunikaw aħjar u jikkontrollaw aktar l-emozzjonijiet tagħhom. L-istess nistgħu ngħidu għal imġiba goffa, bħal meta jagħtu bl-idejn fil-wiċċ. Għaliex it-tfal żgħar jigdmu? It-tfal żgħar jistgħu jigdmu għal diversi raġunijiet: ikunu frustrati, irrabjati jew eċċitati; ikunu għajjenin jew bil-ġuħ; ikunu jridu jiddefendu ġugarell jew jeħduh mingħand tifel ieħor; ikunu qed itellgħu s-snien u jħossu skumdità fil-ħanek; ikunu għadhom ma jafux jesprimu bil-kliem dak li jridu jew dak li qed iħossu. X’għandek tagħmel meta t-tifel jew it-tifla jigdmu? Irrispondi minnufih. Tgħajjatx u tirrabjax. Ibqa’ kalm, b’wiċċ serju, u leħen baxx. Inżel għal-livell tiegħu, żommu b’idejk it-tnejn, u ħares dritt f’għajnejh. Għidlu b’ton serju, “Aħna ma nigdmux.” Daqshekk — evita spjegazzjonijiet fit-tul. Waqqfu mill-attività li jkun qed ...

Il-mpox (qabel magħrufa bħala monkeypox) hi infezzjoni kkawżata mill-monkeypox virus (MPXV). Is-sintomi jistgħu jinkludu deni, uġigħ ta’ ras u fil-muskoli, għeja, glandoli minfuħin, u ponot fil-ġilda. Dawn jistgħu jkunu ftit biss u kultant jidhru fil-partijiet ġenitali, madwar l-anus jew fil-ħalq. Xi nies jista’ jkollhom il-ponot mingħajr deni jew sintomi oħra. Ġeneralment il-marda tgħaddi waħedha fi żmien ġimagħtejn sa erba’ ġimgħat. Il-mpox ilha preżenti f’partijiet tal-Afrika Ċentrali u tal-Punent, iżda mill-2022 ’l hawn kien hemm trasmissjoni tal-virus f’ħafna pajjiżi oħra. F’dawn l-aħħar ġimgħat ġew irrappurtati diversi każijiet f’Malta, fosthom l-ewwel każijiet tal-varjant clade Ib. Dan il-varjant instab ukoll f’diversi pajjiżi Ewropej. Il-virus jinxtered l-aktar permezz ta’ kuntatt fiżiku mill-qrib ma’ persuna infettata, speċjalment kuntatt dirett mal-ponot jew il-feriti tagħha. Dan jinkludi kuntatt waqt attività sesswali. Jista’ jinxtered ukoll permezz ta’ oġġetti kkontaminati,...

Il-Virus HPV (human papilloma virus) jittieħed minn attività sesswali. Ħafna nies li huma attivi sesswalment jiġu infettati b'dan il-virus. Fortunatament ħafna minnhom ma jkollhomx sintomi. Imma xi wħud jiżviluppaw felul ġenitali (genital warts) u xi nisa jiżviluppaw kanċer tal-għonq tal-utru (cervical cancer). L-HPV jikkawża wkoll kanċer fil-warrani, fil-pene u fil-griżmejn. It-Tilqima It-tilqima, Gardasil-9, tipprevjeni infezzjoni minn disa’ forom tal-HPV. It-tilqima tipproteġi kontra l-felul ġenitali kif ukoll il-kanċer tal-għonq tal-utru, u tipi oħrajn ta’ kanċer. Il-protezzjoni ddum fit-tul. It-tilqima ma tagħtix protezzjoni sħiħa kontra l-kanċer tal-għonq tal-utru u għalhekk xorta waħda għandu jibqa’ jsir screening regolari (pap smear) fit-tfajliet u nisa adulti. Meta Tingħata It-tilqima hi mogħtija b’xejn fis-servizz nazzjonali tat-tilqim lit-tfal kollha, subien u bniet, ta’ 12-il sena. Tingħata f’darbtejn, ta’ 12-il sena u sitt xhur wara. It-tilqima tingħata fiċ-Ċentru tas-...

Il-gastroenterite hi infezzjoni komuni fl-istonku u l-imsaren. Is-sintomi jinkludu nuqqas ta' aptit, dardir, rimettar u dijarea. Jista’ jkun hemm ukoll uġigħ ta’ żaqq u deni. Ir-rimettar normalment jieqaf wara ġurnata jew tnejn u d-dijarea ddum madwar ġimgħa. Jista’ jkun hemm ukoll sinjali ta’ riħ bħal flissjoni u sogħla. It-tabib jistaqsik diversi mistoqsijiet u jeżamina t-tifel/tifla biex jara jekk hemmx sinjali ta’ dehydration, u jekk hemmx xi sinjali ta’ mard ieħor li jista’ jkun imfixkel ma’ gastroenterite (bħal meninġite u obstruction tal-musrana). Mhux is-soltu jkun hemm bżonn testijiet speċjali. Ħafna tfal jistgħu jiġu kkurati d-dar. Kultant ikun hemm bżonn jiddaħħlu l-isptar għad-dripp għax jixxottaw (dehydration). Jekk ikun hemm id-demm mal-kokò jew is-sintomi jkunu qawwija, jintbagħat kampjun tal-kokò l-laboratorju biex jiġi identifikat il-mikrobu. IL-KURA D-DAR Xorb L-aktar ħaġa importanti fil-kura tal-gastroenterite huwa li t-tifel jingħata jixrob ta' spiss sabie...