Dr Joseph Mizzi

Il-pinworms huma dud irqaq, qishom biċċiet ta’ ħajt, li jinfettaw il-musrana. Din l-problema hi komuni ħafna fit-tfal żgħar. Matul il-lejl id-duda toħroġ mit-toqba tal-patata biex tbid. Dan jikkawża skumdita, ugigħ u ħakk u ġieli jqajjem lit-tfal mir-raqda. Madankollu xi wħud ma jkollhom ebda sintomi. Il-bajd jispiċċaw mal-ħwejjeġ ta’ taħt, fil-lożor u fl-idejn (minħabba l-ħakk, speċjalment taħt id-dwiefer), u mill-idejn jispiċċaw ma’ kull ħaġa li jmissu u mal-ikel. Għalhekk huwa faċli li persuni oħra fil-familja jew fil-klassi jkunu infettati billi jikkontaminaw idejhom u jdaħħluhom f’ħalqhom. Kif tkun taf jekk it-tfal għandhomx id-dud? L-ewwelnett mill-ħakk. Id-dud ġieli jidhru qishom ħjut bojod fit-toqba, speċjalment xi sagħtejn wara l-irqad. Il-bajd ma jidhirx, imma t-tabib jista’ jgħidlek biex twaħħal biċċa tape trasparenti mal-patata l-ewwel ħaġa kif iqumu biex jiċċekkja għall-bajd taħt il-mikroskopju. It-trattament jinvolvi mistura jew pilloli (Vermox) li tingħata f’dar...

It-tfal żgħar tista' tagħtihom aċċessjoni minħabba d-deni. L-aċċessjoni tad-deni tiġri meta t-tfal ikollhom bejn sitt xhur u sitt snin, imma hi l-aktar komuni fl-età bejn sena u tmintax-iil xahar. Għalkemm tidher tal-biża’, l-aċċessjoni tad-deni s-soltu tgħaddi fi ftit minuti u mingħajr ebda konsegwenzi. Waqt l-aċċessjoni l-ġisem għall-ewwel jibbies; ftit wara jibdew jiċċaqalqu d-dirgħajn u r-riġlejn bla kontroll. It-tifel jista’ wkoll jitniegħed, wiċċu jsir blu għal ftit ħin, u jintilef minn sensih. Dan kollu jdum ftit minuti. Meta tgħaddi l-aċċessjoni, it-tifel jerġa’ jiġi f’sensih, imma wara jista’ jħossu bin-nagħas u jorqod. Madwar 4% tat-tfal ikollhom aċċessjoni tad-deni fi tfulithom. Hemm ċans akbar li t-tfal ikollhom aċċessjoni tad-deni jekk wieħed mill-ġenituri kellu aċċessjonijiet bħal dawn fi tfulitu. It-tfal li kellhom l-ewwel aċċessjoni tad-deni għandhom 30% ċans li f’xi żmien jerġa’ jkollhom aċċessjoni oħra. It-tfal li kellhom aċċessjoni tad-deni ordinarja jiżvilluppaw...

Il-kurdun jiskura, jinxef u jaqa’ waħdu fl-ewwel ġimgħa jew tnejn mit-twelid. Meta jiġri dan, tkun tista’ tagħti banju lit-tarbija u taħsilha, inkluż iż-żokra, bl-ilma u s-sapun. Wara xxottaha sewwa u żomm iż-żokra niexfa. Kellem lill-pedjatra jekk ikun hemm sinjali ta’ infezzjoni (ħmura u nefħa madwar iż-żokra, riħa tinten, tnixxija jew materja). Il-granuloma Wara li jaqa’ l-kurdun, ġieli tifforma boċċa ratba, ħamra u niedja, bħalma tidher fl-istampa. Din tissejjaħ granuloma. Il-ġenituri jistgħu jittrattaw il-granuloma d-dar permezz tal-melħ. Kif tagħmel it-trattament bil-melħ Waqt li t-tarbija tkun rieqda, ikxef iż-żokra u poġġi ftit melħ tal-mejda mill-fin direttament fuq il-granuloma. Għattiha b’garża nadifa għal 15-il minuta. Wara, laħlaħha sewwa mill-melħ b'tajjara b’ilma fietel. Irrepeti din il-proċedura darbtejn kuljum għal 3–5 ijiem, sakemm tara li l-granuloma ċkienet, skurat u nixfet. Kellem il-pedjatra jekk tibqa’ ma tfieqx wara ħamest ijiem.

Sfortunatament ħafna ġenituri Maltin isaħħnu lit-tarbija wisq aktar milli hemm bżonn, b’saffi fuq saffi ta’ ħwejjeġ, kutri, skufja u mittins. Il-povra tarbija tkun tagħli u mxarrba bl-għaraq. Saħansitra l-kamra li jraqqduha fiha jżommuha magħluqa biex “ma tmurx tieħu xi riħ”. Tħossok se tifga f’dak l-għeluq! Anki jekk joħorġuha barra fil-pram, jżidu saff ieħor ta’ ħwejjeġ u jagħlqu l-pram bil-plastik biex żgur tiġi f’serra ta’ sħana u soffokazzjoni. Meta tkun għadha kemm twieldet, il-midwife tixxotta lit-tarbija, tlibbisha ħwejjeġ komdi u skufja f’rasha, u tingħata f’dirgħajn ommha biex ma tiksaħx. Minn hemm ’il quddiem irridu noqogħdu attenti li t-tarbija ma tisħonx iżżejjed. Mhux minnu li t-tarbija għandha tissaħħan “minħabba l-gass”. Din hi ħrafa. Jekk it-tarbija qed tbati mill-colic, m’għandhiex bżonn id-dwejjaq ta’ sħana żejda! (Xi trabi bil-colic jikkalmaw jekk tfisqihom sewwa, imma l-iskop mhux li jissaħħnu.) It-tarbija tħossha skomda jekk tkun sħuna wisq. Jista’ joħroġilha ...

Meta jibda l-istaġun tal-ful (għal Marzu u April), xi tfal żgħar jiddaħħlu l-isptar minħabba kundizzjoni msejħa favism. L-isem ġej mill-"fava beans" jew "broad beans" – peress li l-ful ma jaqbilx magħhom. Il-favism hi kundizzjoni ġenetika – mhix allerġija għall-ful. Ġeneralment tintiret mill-omm (li tkun carrier) għal uliedha subien. Iċ-ċelloli ħomor tad-demm ikollhom livell baxx tal-enzyme G6PD, u infatti tissejjaħ ukoll G6PD deficiency. Jekk dawn it-tfal jieklu l-ful jew ikel li fih il-ful (bħal kusksu), iċ-ċelloli tad-demm tagħhom jitkissru. Fi żmien qasir isiru pallidi (anemija), u jisfaru (suffejra). Il-pipì tiskura. Jista' wkoll ikollhom nifs mgħaġġel u jintelqu bla saħħa. Meta jiġri hekk ikun hemm bżonn jinġiebu l-isptar, u jekk ikun meħtieġ jingħataw trasfużjoni tad-demm. Wara li tkun ikkonfermata d-dijanjosi b'test tad-demm, minn hemm 'il quddiem ma jkunux jistgħu jieklu ful u ma jkunux jistgħu jieħdu ċerti mediċini. Il-favism mhix kundizzjoni...

It-tfal jixxennqu l-approvazzjoni u t-tifħir tal-ġenituri tagħhom. Bħalma kultant għandhom bżonn minn jikkoreġihom, wisq aktar għandhom bżonn minn jagħmlilhom kuraġġ! Sfortunatament, kultant niskoraġġixxu ’l uliedna bil-kritika u tmaqdir ta’ spiss u esaġerat, waqt li bilkemm infaħħruhom jew nikkomplimentawhom fis-suċċessi tagħhom. Jekk it-tifel iħoss li jagħmel x’jagħmel qatt ma jista’ jikseb l-approvazzjoni tal-ġenituri, ma jibqax jipprova jogħġobhom u jaqta’ qalbu. Hu eħfef nikkritikaw l-aspetti negattivi fl-imġiba u l-karattru, filwaqt li qajla nsemmu l-kwalitajiet tajbin u t-talenti sbieħ. Hu faċli niffokaw fuq il-ħażin u qatt ma ngħidu xejn fuq it-tajjeb. Jekk it-tifel qaleb tazza ħalib fuq il-mejda, inkunu pronti biex inwiddbuh (jekk mhux ukoll ngħajruh kemm hu goff), imma qajla ninnotaw, u wisq anqas infaħħruh, jekk f’xahar sħiħ qatt ma jkun qaleb l-imbierka tazza! Jekk nikkoreġu t-tifla meta tispelli kelma ħażina, m’għandniex infaħħruha għall-għoxrin l-oħra miktuba korrett? Kul...

Il-meninġite hi infezzjoni tar-rita madwar il-moħħ. Mhix marda komuni imma tista' tkun serja ħafna. F'Malta kull sena naraw ftit każijiet ta' meninġite fit-tfal. Din l-infezzjoni tista’ twassal għal konsegwenzi fit-tul (bħal telf ta’ smiegħ, aċċessjonijiet u problemi fl-iżvilupp ) u tista’ wkoll tipperikola l-ħajja. Hemm tlett mikrobi (bacteria) ewlenin li jikkaġunaw l-meninġite fit-tfal: (1) Haemophilus influenzae type b (Hib); (2) pneumococcus u (3) meningococcus. Illum għandna tilqim għalihom kollha. Il-meninġite kkawżata mill-viruses mhix marda serja u m'hemmx tilqim għaliha. IT-TILQIM It-tilqim kontra l-forom kollha ta' bacterial meningitis jingħataw b'xejn f'iskeda nazzjonali tat-tilqim. It-tilqim jista' jingħata fiċ-Ċentru tas-Saħħa jew għand it-tabib privat (il-ġenituri jħallsu biss lit-tabib u ma jħallsux għat-tilqim). L-ismijiet tat-tilqim tal-meninġite huma dawn:    1. Pneumococcus — Synflorix jew Prevenar-20.    2. Meningococcus ACWY — Ni...