24 February 2013

L-ażma u l-wheezing fit-tfal

Mhux it-tfal kollha li jkollhom is-solgħa, tisfir u qtugħ ta’ nifs ibatu bl-ażma. Għal kuntrarju, tfal taħt l-4 snin li jkollhom dawn is-sintomi meta jaqbadhom rih, fil-fatt m’għandhomx ażma u m’għandhomx riskju aktar minn tfal oħra li meta jikbru se jkunu jbatu minn din il-kundizzjoni.

Dawn it-tfal huma suġġetti li riħ komuni ‘jinżlilhom’ fil-bronki (il-pajpijiet tan-nifs fil-pulmun). Din il-kundizzjoni nsejjħula ‘wheezy bronchitis’ – minħabba t-tisfira li t-tabib jisma’ bl-istetoskopju.

Il-‘wheezing’ (jew tisfir) mhux l-istess bħat-tħarir – jew ħsejjes aktar ħarxa – li jisimgħu l-ġenituri u li anke jħossuh ġej mis-sider. It-tħarir jiġi minħabba l-katarru fl-imnifsejn u l-griżmejn.

MEDIĊINI

It-tfal jibbenefikaw minn tlett tipi ta’ mediċina.

1. Ventolin (l-isem propju huwa ‘salbutamol’) – jgħin biex jiftaħ il-bronki u għalhekk l-arja tidħol aħjar fil-pulmun. Jingħata minn inhaler permezz ta’ spacer (qatt m’għandek tuża inhaler mingħajr l-ispacer) jew b’nebulizer (fl-isptar jew fil-health center). Il-mistura tal-ventolin ftit li xejn tgħin u tagħti ħafna side effects (peress li l-ventolin huwa stimulant, it-tifel ikun eċitat, qalbu tħabbat aktar tgħaġġel u jkollu r-rogħda).

2. L-iSteroids jaħdmu billi jnaqqsu l-infjammazzjoni. Jintużaw b’doża żgħira permezz ta’ inhaler u spacer (bħal becotide, pulmicort, flixotide u aircort). Dawn l-inhalers għandhom jintużaw kuljum bħala privenzjoni. Nużaw l-isteroids ukoll waqt attakk tal-ażma jew wheezing bħala suppożitorji (rectodelt) jew pilloli li jinħallu (solu-pred). Jekk jintużaw għal ftit ġranet biss m’għandhomx side effects. Il-ġenituri qatt m’għandhom jagħtu steroids mingħajr il-parir tat-tabib.

3. Montelukast hija mediċina li tintuża fit- tfal żgħar bħala privenzjoni u bħala kura għal attakk tal-wheezing.

Sfortunatament it-trabi ma tantx jirrispondu għall-mediċini. Kultant ikollhom bżonn jidħlul-isptar għall-ossiġnu.

KURA

Jekk ipejpu, il-ġenituri għandhom jagħmlu dan barra mid-dar peress li r-riħa tas-sigaretti tqabbad u tiggrava s-solgħa, wheezing u qtugħ ta' nifs f'dawn it-tfal. Ikun ħafna aħjar li jaqtgħu s-sigaretti kompletament.

Il-ġenituri li għandhom tfal ibatu bl-ażma jew wheezing biż-żmien jidhraw is-sintomi u kif għandhom jitrattawhom. Ħafna drabi l-kura tista’ issir id-dar. Madankollu huwa importanti li tkellem tabib, tmur l-emerġenza jew issejjaħ ambulanza jekk:
  • It-tifel qed ibati biex jieħu n-nifs (bilkemm jista’ jitkellem jew jixrob u jiekol, nifs mgħaġġel u s-sider dieħel u ħiereġ)
  • Il-kulur tal-ġilda jsir blu jew abjad (speċjalment madwar ix-xofftejn u l-ħalq)
  • Jekk jaqleb għall-agħar avolja qabel kien rah tabib
  • Jekk qed ikollok bżonn tuża l-ventolin qabel jgħaddu 4 sigħat
Waqt attakk ta' wheezing jew ażma, agħti lit-tifel il-ventolin b'inhaler u spacer sakemm tara t-tabib jew tasal l-isptar. Jekk ma jmurx għall-aħjar fi ftit minuti, erġa' agħtih il-ventolin, u jekk ikun hemm bżonn, erġa' agħtih mill-ġdid.

Il-ġenituri għandhom josservaw tarbija bil-'wheezing bronchitis' jekk tkun qed tiġi kkurata d-dar. Jekk is-sintomi jiggravaw (nifs aktar mgħaġġel, is-sider dieħel u ħiereġ, xrieraq tas-solgħa qawwija u fit-tul), jew it-tarbija tnaqqas ħafna mill-ħalib, jitla' d-deni, ix-xofftejn isiru blu, jew jekk taħseb li l-kundizzjoni sejra għall-agħar - erġa'  kellem lit-tabib jew ħudha l-emerġenza għax jista' jkollha bżonn l-ossiġnu u ġieli jkun hemm bżonn tiddaħħal l-isptar għall-kura.