20 May 2012

Il-gastroenterite (rimettar u dijarea)

Il-gastroenterite hi infezzjoni komuni fl-istonku u fl-imsaren. Is-sintomi jinkludu nuqqas ta’ aptit, dardir, rimettar, u dijarea. Jista’ jkun hemm ukoll uġigħ ta’ żaqq u deni. Ir-rimettar is-soltu jieqaf wara ġurnata jew tnejn; id-dijarea tista’ ddum ftit ġranet sew, anke sa ġimgħatejn. Jista’ jkun hemm ukoll sinjali ta’ riħ bħall-flissjoni u sogħla.

Kellem lit-tabib meta t-tfal jkollhom is-sintomi ta' gastroenterite (rimettar, dijarea, deni jew uġigħ ta' żaqq).

It-tabib jistaqsi diversi mistoqsijiet u jeżamina lit-tfal biex jara jekk hemmx sinjali ta’ dehydration u jekk hemmx xi sinjali ta’ mard ieħor li jista’ jkun imfixkel ma’ gastroenterite (bħal meninġite u obstruction tal-musrana). Mhux is-soltu jkun hemm bżonn testijiet speċjali. Ħafna tfal jistgħu jiġu kkurati d-dar. Kultant ikun hemm bżonn jiddaħħlu l-isptar għad-dripp. Jekk ikun hemm id-demm mal-kokò jew is-sintomi jkunu qawwija ħafna, jintbagħat kampjun tal-kokò il-laboratorju biex jiġi identifikat il-mikrobu.

IL-KURA D-DAR

Xorb

L-aktar ħaġa importanti fil-kura huwa li t-tfal jingħataw jixorbu. Idealment jixorbu oral rehydration solution (li fihom melħ u zokkor fi proporzjon ideali). Il-qratas, bħad-Dioralyte, jitħalltu ma’ 200 ml ilma. Agħti ammonti żgħar u ta’ spiss biex ma jerġax itella’. L-aħjar li jkun kiesaħ mill-friġġ. Tagħtix luminati jew meraq tal-frott (għax iżidu d-dijarea). Jekk it-tifel ikun għadu kemm irriġetta, stenna daqs kwarta qabel terġa’ toffrilu jixrob. It-trabi għandhom jibqgħu jingħataw il-ħalib tal-omm. It-tabib jiggwidak meta terġa’ tibda l-ħalib tal-formula.

Ikel

Għall-bidu ħalli t-tifel sajjem mill-ikel. Meta jibda jżomm ix-xorb u jkun jixtieq jiekol, tista’ tagħtih xi ħaġa tal-ikel ħafifa. Iżżommux sajjem sakemm jgħaddu s-sintomi kollha. L-aħjar ikel huwa r-ross mgħolli, tiġieġ, karrotti u patata mgħollija, tuffieħ, banana, galletti tal-melħ, cereal xott, toast bi ftit jam u jogurt, iżda tista’ wkoll tagħtih l-ikel tas-soltu li hu mdorri jiekol. Evita ħafna ħaxix, il-larinġ, il-kiwi u luminati biz-zokkor.

Barrier Cream

Applika barrier cream mal-patata biex jipproteġi kontra t-tixwit.

Mediċini

Il-ġisem ifejjaq lilu nnifsu mingħajr mediċini, basta nipprovdu biżżejjed ilma. Kultant nużaw il-probiotics (bħal Clinflor u Bioflor) li jgħinu l-musrana tiġi lura għan-normal. Ikkontrolla d-deni bil-paracetamol jew ibuprofen. M’hemmx użu għal antibijotiċi f’gastroenterite komuni (l-antibijotiċi ma jaħdmux fuq il-viruses). M’hemmx użu għall-mediċina (bħall-imodium) li jwaqqfu d-dijarea. Tużax mediċina kontra d-dardir u rimettar (bħall-motilium) mingħajr il-parir tat-tabib peress li ftit li xejn tnaqqas ir-rimmettar, tkompli żżid id-dijarea u jista’ jkollha side effects.

Mistrieħ

Ħalli t-tfal jistrieħu d-dar sekemm idumu morda. Dan ukoll jgħin għall-fejqan. Huwa normali li jkunu xi ftit imħeddla u kwieti aktar mis-soltu, speċjalment meta jkollhom id-deni.

Iġjene

Il-marid għandu jaħsel idejh bl-ilma u bis-sapun kull meta jmur it-toilet, u għandu juża xugaman għalih. Żomm il-kamra tal-banju nadifa (uża diżinfettant). Il-membri l-oħra tal-familja għandhom jaħslu idejhom ta’ spiss, speċjalment jekk imissu jew kienu qrib il-marid, u qabel l-ikel u waqt il-preparazzjoni tal-ikel.

Skola

It-tfal jistgħu jmorru lura n-nursery jew l-iskola mill-għada li jkunu waqfu r-rimettaw u d-dijarea, u jkunu ġew lura f'tagħhom.

META TKELLEM IT-TABIB

Ħafna tfal bil-gastroenterite ifiequ fi ftit jiem bil-kura d-dar. Imma f’dawn iċ-ċirkostanzi erġa’ kellem lit-tabib jew mur l-emerġenza. Żomm f’moħħok li tfal taħt sena u tfal li kienu twieldu qabel iż-żmien (preterms) huma f’riskju akbar li jixxottaw.
  1. Jekk it-tifel qed jixxotta mill-ilma. Is-sintomi ta’ dehydration huma: (i) nuqqas ta’ pipi (in-nappy tkun xotta fit-trabi, u tfal akbar ma jgħaddux pipi fuq perijodu ta’ 6 sigħat); (ii) il-ħalq u l-ilsien jixxottaw u l-ġilda tidher u tinħass xotta; (iii) telqa u ħedla kbira.
  2. Deni għoli (aktar minn 39°C jew 102°F) jew jekk id-deni jippersisti aktar minn 3 ijiem.
  3. Jekk jkompli jirremetti kemm-il darba, ma jixrobx jew ma jżomm xejn.
  4. Jekk ikun hemm id-demm mar-rimettar jew mal-kokò.
  5. Jekk ir-rimettar ikun aħdar.
  6. Jekk l-uġigħ ta’ żaqq huwa qawwi ħafna.
  7. Jekk it-tifel ikollu uġigħ ta' ras qawwija, idejjqu d-dawl jew raxx li ma jiċċarax meta tagħfsu.
  8. Jekk taħseb li l-kundizzjoni tat-tifel qed tmur għall-agħar.
  9. Jekk il-ġenituri jħossu li ma jistgħux ikampaw.
Updated April 2016