21 September 2018

Ara ma ttajjarx sebghek



Waħda mara tajret subgħajha. Laqtitu b'tant goffaġni illi fformatilha ċappa demm li telgħet għal moħħha u qatlitha!

Tassew, mhux kuljum imutu n-nies għax itajru subgħajhom, iżda din l-istorja tfakkarna kemm ħajjitna hi faġli u li kwalunkwe persuna, anki jien u inti, tista' tmur id-dinja l-oħra ħabta u sabta.

Imma għaliex? Din hi l-mistoqsija tant kruċjali! Għaliex qed ngħixu? Għaliex il-ħażen? Għaliex immutu? X'jiġrilna wara l-mewt?

Ħabib, lest li taħseb daqsxejn dwar il-mistoqijiet il-kbar tal-ħajja ... qabel ittajjar sebgħek?

Nistiednek:

1. Taqra l-ktejjeb online, bl-Ingliż: Don't Stub Your Toe. Link.

2. Taqra l-istess ktejjeb, bil-Malti: Ara Ma Ttajjarx Sebgħek. Jekk jogħġbok għaddili ismek u l-indirizz b'SMS fuq 79551446, u tirċivih b'xejn bil-posta.

27 February 2018

Breath-Holding Spells

X’inhuma ‘breath-holding spells’?

‘Breath-holding spells’ huma episodji meta t-tfal iżommu n-nifs u jogħxew, jiġifieri jintilfu minn sensihom. Jerġgħu jiġu f’tagħhom ġeneralment f’anqas minn minuta. Rarament ikun hemm ukoll aċċessjoni.

‘Breath-holding spell’ huwa rifless li t-tfal m’għandhomx kontroll fuqu. Mhix ħtija tagħhom li jiġrilhom hekk.

5% tat-tfal, subien u bniet, ikollhom 'breath-holding spells'. Dawn l-attakki jiġru fi tfal bejn 6 xhur u 6 snin, imma huma l-aktar komuni bejn sena u tlett snin. Xi tfal ikollhom attakki ta’ spiss, u oħrajn, darba kultant.

Għalkemm jidhru tal-biża’ dawn l-attakki m’humiex ta’ periklu għas-saħħa tat-tfal.

X’iwassal għal ‘breath-holding spells’?

Dawn l-attakki jiġru meta t-tfal żgħar ikunu rrabjati u frustrati (eż. waqt ‘tantrum’), minħabba xi weġgħa (eż ħabta fir-ras) jew imbeżża’ (eż jieħdu qatgħa jew jinħasdu).

Kemm hemm forom ta’ breath-holding spells?

Hemm żewġ forom ta’ ‘spells’:
  1. ‘Cyanotic spells’ huma l-aktar komuni. Waqt li jkun qed jibki, it-tifel jieħu nifs il-barra u ma jkunx jista’ jkompli jieħu n-nifs, il-kulur tal-ġilda, speċjalment il-wiċċ, jikħal, u jintilef minn sensih. Jiġru meta t-tfal ikunu rrabjati jew frustrati (eż. għax ikunu ddixxiplinati).
  2. ‘Pallid spells’ huma anqas komuni. Il-ġilda tibjad, it-tifel jintelaq u jintilef minn sensih Dawn it-tip ta’ attakki jiġru l-aktar minħabba xi qatgħa għalarrieda jew xi weġgħa qawwija (eż. ħabta fir-ras). Ġeneralment ma jkunx hemm biki, in-nifs jieqaf u l-qalb tħabbat bil-mod. 
Kif issir id-dijanjosi?

Id-dijanjosi hi bbażata fuq ir-rakkont ta’ dak li jiġri waqt l-attakk. It-tabib jistaqsi mistoqsijiet biex jiddistingwi 'breath-holding' minn kundizzjonijiet oħra bħal epilessija. Fl-eżami mediku jara jekk hemmx sinjali ta’ anemija.

X'inhi l-kura?

Waqt l-attakk, żomm kalma, midd it-tifel mal-art, u ara li ma jweġġax jew jaħbat ma’ x’imkien. Iddaħħal xejn f'ħalqu. In-nifs jiġi lura f’anqas minn minuta, u t-tifel jistejqer. Meta jgħaddi l-attakk, kompli bħas-soltu qisu ma ġara xejn. Iċċanfarx lit-tifel għax kellu attakk – ftakar li hu m’għandux kontroll fuqu.

Jekk ikun hemm sinjali ta’ anemija, it-tabib jista’ jordna test tad-demm u jiktiblek mistura tal-ħadid.

Ipprova evita ‘temper tantrums’ (link). It-tfal li jagħtihom 'breath-holding spells' xorta waħda għandhom bżonn dixxiplina bħal tfal oħra. Il-ġenituri m’għandhomx iżommu lura milli jiddixxiplinawhom għax jibżgħu li tagħtihom ‘breath-holding spell’.

Aktar ma jikbru t-tfal, l-attakki ta' 'breath-holding' jonqsu sakemm jieqfu għal kollox.

Disclaimer

L-informazzjoni f'dan il-blogg hi maħsuba biss bħala tagħrif ġenerali dwar is-saħħa tat-tfal, u m'għandhiex titqies bħala parir mediku. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek ma jifilħux, jew jekk għandek xi mistoqsija fuq saħħithom, ħu t-tifel jew it-tifla għand it-tabib biex jagħtik parir professjonali.

31 December 2017

2018 - Talba



Min jaf x'se jiġrili
Fiż-żmien illi ġej?
X'se jkun is-sehem tiegħi,
Int biss taf Mulej.

Se nkun qed nitbissem
U nidħaq ferħan?
Jew nibki u nolfoq
Mifxul u beżgħan?

Jekk jitla' sħab iswed
U jonfoħ ir-riħ,
Ħallini, nitolbok,
Fi ħdanek nistrieħ.

3 December 2017

Irtir: Ir-Riforma - Wirt Glorjuż għal kull Kristjan

Tlett taħditiet, mogħtija waqt irtir li sar fl-4 ta' Novembru  2017, l-Inspire, Marsaskala, fl-okkażjoni tal-500 anniversarju mill-bidu tar-Riforma Protestanta.

Nistiednek tismagħhom. Jalla jkebbsu f'qalbek rispett akbar lejn l-Iskrittura, gratitudni lejn Alla għall-wirt li rċivejna, u impenn riżolut biex tgħix u tiddefendi l-Evanġelju tal-grazzja.

20 November 2017

Breakfast għat-tarbija

X'nista' nagħti lit-tarbija tiekol għall-breakfast?

L-ewwel insemmu x'inhu l-aħjar li tevita. F'kelma waħda, evita cereals kummerċjali li huma ħelwin u fihom ħafna zokkor.

L-Għaqda Dinjija tas-Saħħa tirrakkomanda limitu ta' zokkor sa 10% tal-enerġija fl-ikel. Dan ifisser li l-parti l-kbira tas-cereals tat-trabi li nsibu Malta fihom wisq aktar zokkor milli rakkomandat.

Biex nieħdu eżempju, Cerelac Mixed Fruit and Milk fih 35g zokkor f'kull 100g: terz tal-prodott huwa zokkor. 33% tal-enerġija ġejja miz-zokkor, aktar minn tlett darbiet aktar milli rakkomandat mill-Għaqda Dinjija tas-Saħħa. (Il-kalkolazzjoni tihder isfel nett.)

Mela x'se nagħti lit-tarbija għal-breakfast?

Jien nissuġġerixxi li meta tkun drat tiekol il-ħaxix għal ħabta ta' nofsinhar, ibda il-frott, bħal tuffieħa, lanġasa u banana, għall-breakfast. Tista' wkoll tħallat frott flimkien, u titfa' ftit spices bħal cinnamon jew ftit meraq tal-larinġ fuq il-frott.

Meta tibda ċ-ċereali għall-breakfast, għażel wieħed li fih anqas minn 10g ta' zokkor ('sugars' fin-nutritional information) għal kull 100g tal-prodott. L-oats huma għażla tajba. Ipprepara oats porridge billi ssajjar ftit oats mal-ħalib (tista' tuża l-ħalib li ssoltu tagħti lit-tarbija jew ħalib pasturizzat). Inkludi ftit frott miegħu (bħal berries, pruna, banana jew lanġasa).

Eventwalment it-tarbija tkun kapaċi tieħu 'weetabix' jew 'oatibix' bil-ħalib pasturizzat.

Meta t-tarbija tkun kapaċi tiekol ikel bil-biċċiet, tkun tista' tinkludi ikel ieħor għall-breakfast, per eżempju,
  • toast bil-peanut butter
  • scrambled egg jew froġa u toast
  • toast u baked beans
  • yogurt (plain) u biċċiet tal-frott
* * * 

Kemm fih zokkor Cerelac Mixed Fruit and Milk
  • Kull 100 g tal-prodott fih 424 kalorija
  • Kull 100 g tal-prodott fih 35 g zokkor.
  • Kull gramma zokkor fiha 4 kalorija.
  • Allura l-enerġija miz-zokkor hija 35 x 4 = 140 kalorija
  • Mela l-persentaġġ ta' kalorija miz-zokkor huwa 140/424 x 100 = 33%
Disclaimer

L-informazzjoni f'dan il-blogg hi maħsuba biss bħala tagħrif ġenerali dwar is-saħħa tat-tfal, u m'għandhiex titqies bħala parir mediku. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek ma jifilħux, jew jekk għandek xi mistoqsija fuq saħħithom, ħu t-tifel jew it-tifla għand it-tabib biex jagħtik parir professjonali.

31 July 2017

It-tilqima tal-meningococcus B

Din l-informazzjoni hi maħsuba biex tgħin il-ġenituri jieħdu deċiżjoni informata dwar it-tilqima kontra l-meningococcus B. Kellem lit-tabib tat-tfal tiegħek biex tieħu parir professjonali.
  • It-trabi minn xahrejn 'il fuq u t-tfal ta’ kull età jistgħu jingħataw it-tilqima tal-meningococcus B.
  • Din it-tilqima hija importanti għaliex il-meningococcus B huwa l-aktar mikrobu komuni li jikkawża l-meninġite u septicaemia, mard li jista’ jwassal għall-konsegwenzi serji u anki għall-mewt.
  • Bħalissa f’Malta m’hawnx aktar każijiet ta’ meninġite mis-soltu. Kull sena jkollna numru żgħir ta’ każijiet ta’ meninġite fit-tfal; ħafna minnhom jmorru tajjeb għalkemm sfortunatmanet kultant le.
  • F’Malta hawn żewġ tilqimiet li jipproteġu kontra l-meningococcus B. (a) Il-Bexsero (GSK) tiswa €140 kull tilqima, u tista’ tingħata minn xahrejn 'il fuq. (b) It-Trumenba (Pfizer) tiswa €108, u tista’ tingħata lit-tfal minn 10 snin 'il fuq.
  • M’hemmx indikazzjoni li t-tilqima tal-meningococcus B se tingħata b’xejn mill-gvern.
  • Il-ġenituri jiddeċiedu jekk jagħtux u meta jagħtu t-tilqima tal-meningococcus B lil uliedhom. Il-protezzjoni tibda meta tingħata t-tilqima u għalhekk l-aħjar tinbeda kmieni.
  • Il-Bexsero tingħata f’darbtejn b’intervall ta’ xahrejn bejn l-ewwel u t-tieni doża. It-trabi jkollhom bżonn jingħataw booster. It-Trumenba tingħata f’darbtejn b’intervall ta’ sitt xhur bejn l-ewwel u t-tieni doża. 
  • Is-side-effects jinkludu deni, uġigħ u nefħa fejn tingħata t-tilqima. It-tabib jiggwidak kif tagħti paracetamol jew ibuprofen biex tilqa' għad-deni u ttaffi l-uġigħ.
  • Diversi mikrobi oħra jistgħu jikkawżaw il-meninġite (il-pneumococcus u forom differenti tal-meningococcus). Ara li t-tfal tiegħek huma mlaqqmin kontra l-pneumococcus (Prevenar jew Synflorix) u kontra l-meningococcus A, C, W u Y (Nimenrix jew Menveo). 
  • It-tilqim inaqqas ħafna, imma ma jeliminax għal kollox, ir-riskju ta’ meninġite. Anki meta t-tfal ikunu ħadu t-tilqim kollu, il-ġenituri għandhom ifittxu għajnuna medika urġenti jekk ikunu morda serjament. Għal aktar tagħrif, ara dan l-artiklu – link.
Aktar informazzjoni fuq il-Bexsero - link.
Aktar informazzjoni fuq it-Trumenba - link.

Updated: Frar2018.

Disclaimer

L-informazzjoni f'dan il-blogg hi maħsuba biss bħala tagħrif ġenerali dwar is-saħħa tat-tfal, u m'għandhiex titqies bħala parir mediku. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek ma jifilħux, jew jekk għandek xi mistoqsija fuq saħħithom, ħu t-tifel jew it-tifla għand it-tabib biex jagħtik parir professjonali.