20 November 2017

Breakfast għat-tarbija

X'nista' nagħti lit-tarbija tiekol għall-breakfast?

L-ewwel insemmu x'inhu l-aħjar li tevita. F'kelma waħda, evita cereals kummerċjali li huma ħelwin u fihom ħafna zokkor.

L-Għaqda Dinjija tas-Saħħa tirrakkomanda limitu ta' zokkor sa 10% tal-enerġija fl-ikel. Dan ifisser li l-parti l-kbira tas-cereals tat-trabi li nsibu Malta fihom wisq aktar zokkor milli rakkomandat.

Biex nieħdu eżempju, Cerelac Mixed Fruit and Milk fih 35g zokkor f'kull 100g: terz tal-prodott huwa zokkor. 33% tal-enerġija ġejja miz-zokkor, aktar minn tlett darbiet aktar milli rakkomandat mill-Għaqda Dinjija tas-Saħħa. (Il-kalkolazzjoni tihder isfel nett.)

Mela x'se nagħti lit-tarbija għal-breakfast?

Jien nissuġġerixxi li meta tkun drat tiekol il-ħaxix għal ħabta ta' nofsinhar, ibda il-frott, bħal tuffieħa, lanġasa u banana, għall-breakfast. Tista' wkoll tħallat frott flimkien, u titfa' ftit spices bħal cinnamon jew ftit meraq tal-larinġ fuq il-frott.

Meta tibda ċ-ċereali għall-breakfast, għażel wieħed li fih anqas minn 10g ta' zokkor ('sugars' fin-nutritional information) għal kull 100g tal-prodott. L-oats huma għażla tajba. Ipprepara oats porridge billi ssajjar ftit oats mal-ħalib (tista' tuża l-ħalib li ssoltu tagħti lit-tarbija jew ħalib pasturizzat). Inkludi ftit frott miegħu (bħal berries, pruna, banana jew lanġasa).

Eventwalment it-tarbija tkun kapaċi tieħu 'weetabix' jew 'oatibix' bil-ħalib pasturizzat.

Meta t-tarbija tkun kapaċi tiekol ikel bil-biċċiet, tkun tista' tinkludi ikel ieħor għall-breakfast, per eżempju,
  • toast bil-peanut butter
  • scrambled egg jew froġa u toast
  • toast u baked beans
  • yogurt (plain) u biċċiet tal-frott
* * * 

Kemm fih zokkor Cerelac Mixed Fruit and Milk
  • Kull 100 g tal-prodott fih 424 kalorija
  • Kull 100 g tal-prodott fih 35 g zokkor.
  • Kull gramma zokkor fiha 4 kalorija.
  • Allura l-enerġija miz-zokkor hija 35 x 4 = 140 kalorija
  • Mela l-persentaġġ ta' kalorija miz-zokkor huwa 140/424 x 100 = 33%

31 July 2017

It-tilqima tal-meningococcus B

Dawn il-punti huma maħsuba biex jgħinu lill-ġenituri jieħdu deċiżjoni informata dwar it-tilqima kontra l-meningococcus B. Dejjem kellem lit-tabib tat-tfal tiegħek biex tieħu parir professjonali.
  • Jien nirrakkomanda li t-trabi u t-tfal ta’ kull età jingħataw it-tilqima tal-meningococcus B. Dan għaliex il-meningococcus B huwa l-aktar mikrobu komuni li jikkawża l-meninġite u septicaemia, mard li jista’ jwassal għall-konsegwenzi serji u anki għall-mewt.
  • Bħalissa f’Malta m’hawnx aktar każijiet ta’ meninġite mis-soltu. Kull sena jkollna numru żgħir ta’ każijiet ta’ meninġite fit-tfal; ħafna minnhom jmorru tajjeb imma sfortunatmanet kultant le.
  • F’Malta hawn żewġ tilqimiet li jipproteġu kontra l-meningococcus B. (a) Il-Bexsero (GSK) tiswa €165 kull tilqima, u tista’ tingħata minn xahrejn ‘il fuq. (b) It-Trumenba (Pfizer) tiswa €108, u tista’ tingħata lit-tfal minn 10 snin ‘il fuq.
  • Sfortunatament m’hemmx indikazzjoni li t-tilqima tal-meningococcus B se tingħata b’xejn mill-gvern.
  • Il-ġenituri jiddeċiedu jekk jagħtux u meta jagħtu t-tilqima tal-meningococcus B lil uliedhom. Il-protezzjoni tibda meta tingħata t-tilqima u għalhekk l-aħjar tinbeda kmieni.
  • Il-Bexsero tingħata f’darbtejn b’intervall ta’ xahrejn bejn l-ewwel u t-tieni doża. It-trabi jkollhom bżonn booster fit-tieni sena. It-Trumenba tingħata f’darbtejn b’intervall ta’ sitt xhur bejn l-ewwel u t-tieni doża. 
  • Is-side-effects jinkludu deni, uġigħ u nefħa fejn tingħata t-tilqima. It-tabib jista' jgħidlek tagħti paracetamol lit-tarbija wara li tieħu t-tilqima biex tilqa’ għad-deni; minn sena ‘il fuq agħti paracetamol jew ibuprofen jekk ikun hemm xi sintomi.
  • Diversi mikrobi oħra jistgħu jikkawżaw il-meninġite (il-pneumococcus u forom differenti tal-meningococcus). Ara li t-tfal tiegħek huma mlaqqmin kontra l-pneumococcus (Prevenar jew Synflorix), u kontra l-meningococcus C (NeisVac-C, Nimenrix jew Menjugate għat-tarbija), u kontra l-meningococcus A, C, W u Y (Nimenrix fi tfal minn sena 'il fuq, jew Menveo fi tfal minn sentejn 'il fuq). 
  • It-tilqim inaqqas ħafna, imma ma jeliminax għal kollox, ir-riskju ta’ meninġite. Anki meta t-tfal ikunu ħadu t-tilqim kollu, il-ġenituri għandhom ifittxu għajnuna medika urġenti jekk ikunu morda serjament. Għal aktar tagħrif, ara dan l-artiklu – link.
Aktar informazzjoni fuq il-Bexsero - link.

Updated: August 2017.

28 June 2017

It-tarbija u l-għawm

  • It-trabi u tfal żgħar jieħdu gost jgħumu. L-għawm iservi ta’ eżerċizzju fiżiku wkoll.
  • Wara l-ħlas l-omm aħjar ma tinżilx tgħum imqar għal sitt ġimgħat. It-tarbija tista’ titniżżel tgħum mill-ewwel ġimgħat tal-ħajja.
  • F’Malta hawn diversi swimming classes għat-trabi u toddlers.
  • Jekk it-tarbija għandha anqas minn sitt xhur, l-ilma jrid ikun msaħħan għal madwar 32 grad.
  • Tista' tniżżel it-tarbija tgħum fil-baħar sakemm il-baħar ma jkunx kiesaħ u jkun nadif. Uża sunblock u life vest.
  • It-tarbija titlef is-sħana tal-ġisem malajr u m’għandhiex titħalla fl-ilma għal ħin twil (minn 10 sa 20 minuta). Jekk it-tarbija tibqa’ tirtgħod, oħroġha mill-ilma, ixxottha u ġeżwirha f’xugaman.
  • Tniżżilx it-tarbija tgħum jekk ma tiflaħx jew bid-deni.
  • Tħallix it-tarbija jew toddler weħidhom ħdejn l-ilma jew fl-ilma (id-dar, pool jew baħar). Is-siġurtà għandha tiġi l-ewwel.
  • Laħlaħ it-tarbija bl-ilma tal-vit (mill-chlorine tal-pool jew mill-melħ tal-ilma baħar) u applika moisturiser, speċjalment jekk it-tarbija għandha ġilda xotta jew jekk tbati mill-eczema.

17 June 2017

Kif nixtieq li wliedi jiftakruni

It-tfal jikbru malajr wisq. L-opportunità tiegħi li nkun missier tajjeb għal uliedi hi llum. Għada jtiru mill-bejta (jew nitlaq jien mid-dinja).

X'memorji rrid li jieħdu magħhom? Jien nixtieq li t-tfal jiftakruni hekk:

Il-pà kien raġel ...
  1. Bieżel. Ħadem biex jiprovdi għall-bżonnijiet tal-familja. Imma ma kienx ikun dejjem ix-xogħol. Kien jaf jillimita l-ħin tax-xogħol biex ikun magħna wkoll.
  2. Ta’ dixxiplina. Imma mhux aħrax. Kien sod meta jwiddibna imma bil-ħlewwa. Meta tana kastig kien ġust, għall-ġid tagħna u fuq kollox għax kien iħobbna.
  3. Inkoraġġanti. Emmen fina u kien jistenna li nagħmlu ħilitna u naħdmu mill-qalb. Anki fil-fallimenti tagħna, kien il-wens u l-kuraġġ biex nerġgħu nqumu fuq saqajna. 
  4. Serju imma qatt 'il bogħod minn ċajta, tbissima, bewsa u tgħannieqa.
  5. Iħobb 'l martu. U kien jesiġi li aħna wkoll nirrispettaw lil ommna.
  6. Preżenti fil-familja. Kien ikun regolarment magħna fuq il-mejda tal-ikel, nistudjaw, nilgħabu, naqraw, il-knisja, noħorġu, inpinġu, nidħku, nsiefru u nitkellmu flimkien.
  7. Jitlob. Waħdu. U jitlob magħna qabel l-ikel, qabel l-irqad u f’ħinijiet oħra. Kien jaqra l-Iskrittura privatament u flimkien magħna.
  8. Jismagħna. Konna nħossuna komdi nitkellmu miegħu, ikun fuq xiex ikun.
  9. Lest jammetti l-fallimenti tiegħu u anki jitlob lilna naħfrulu meta jiżbalja.
  10. Jibża minn Alla. Għix ħajtu bi gratitudni lejn Alla, kien ifittiex l-approvazzjoni u t-tbissima tiegħu; u għalina ħadem u talab biex aktar minn kollox aħna nesperjenzaw l-imħabba t’Alla fi Kristu.
Imma dan kollu għadu ma seħħx. Il-futur jibda llum.

Mulej, agħtini l-kuraġġ ninbidel, iggwidani u saħħaħni biex inwettaq fis-sħiħ is-sejħa ta’ missier! Agħmilni, Missier, riflessjoni tiegħek għat-tfal tiegħi.

7 June 2017

Rakkomandazzjonijiet aġġornati dwar l-ikel għat-tarbija

Dawn ir-rakkomandazzjonijiet ġew ippubblikati mill-European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition (ESPGHAN) fl-2017 (link).

Meta għandu jinbeda l-ikel?
  • L-ikel għandu jinbeda bejn 4 u 6 xhur.
X’ikel għandu jingħata lit-tarbija?
  • Inkludi varjeta sħiħa ta' ikel, b'togħmiet u textures differenti.
  • Il-ħalib tal-baqra jista’ jiżdied mal-ikel f’ammonti żgħar.
  • Ikel allerġeniku (bħal bajd, ħut, u nut protein) għandu jkun parti mid-dieta tat-tarbija.
  • Il-gluten (il-qamħ) għandu jinbeda bejn 4 u 12-il xahar, imma f’ammonti żgħar.
  • Inkludi l-laħam fid-dieta bħala sors ewlieni ta’ ħadid.
  • Iżżidx zokkor jew melħ mal-ikel.
  • Evita meraq tal-frott u xarbiet li fihom iz-zokkor.
Kif għandu jingħata l-ikel?
  • Tibqax toffri ikel mitħun (purè) fit-tul; bejn 8 u 10 xhur ħafna trabi jistgħu jieklu ikel bil-biċċiet.
  • Waqqaf il-flixkun bil-gażaża sa 12-il xahar, u agħti lit-tarbija tixrob minn tazza jew training cup.
  • Waqqaf l-ikla meta t-tarbija turik li xebgħet.
Aktar tagħrif bil-malti dwar l-ikel għat-tarbija (link).

1 June 2017

5 Għażliet Politiċi

  1. Alla ħatar it-tmexxija ċivili għal ġid ta’ kulħadd (Rumani 13:1-7). Aħna fid-dmir nobdu l-liġijiet tal-pajjiż – kemm waqt li qed insuqu u meta nkunu qed inħallsu t-taxxa u l-VAT. Meta niksru l-iċken regolament tat-traffiku fil-fatt inkunu qed noħduha kontra Alla.
  2. Aktar minn hekk, aħna msejħin biex nagħtu ġieħ lill-mexxejja tagħna. Messna nirrispettawhom mhux għax qatt ma jiżbaljaw jew għax ġejjin mill-partit favorit tagħna, imma minħabba s-sejħa tagħhom. Minn fomm in-Nisrani m'għandux joħroġ kliem ta' disprezz, redikolu jew mibgħeda lejn il-politiċi.
  3. Il-politiċi għandhom xogħol importanti u diffiċli biex f’pajjiżna jkollna l-ġustizzja u s-sliem. Huma tad-demm u laħam bħalna, u suġġetti għall-iżball. Mal-awtorità għandhom ħafna tiġrib. Għalhekk aktar mill-kritika, il-politiċi għandhom bżonn it-talb ferventi tagħna lill-Mulej (1 Timotju 2:1-4).
  4. Tajjeb li nieħdu sehem fil-proċess politiku sakemm ma noffendu lil ħadd, u bla ma nagħtuh importanza żejda. Huwa privileġġ nivvotaw lil dawk il-politiċi li naħsbu li jistgħu jagħtu l-aħjar servizz għall-poplu.
  5. Noqgħodu attenti li ma ninġarrux mill-kurrent materjalista li qed ikaxkar lil pajjiżna. L-aktar li tista’ tagħmel il-politika huwa li żżid il-ġid u l-ġustizzja – u dan hu tajjeb! Imma hemm valuri ogħla minn hekk. Tajjeb naħdmu għall-ħobżna ta’ kuljum, imma l-bniedem mhux bil-ħobż biss jgħix. L-Imgħallem qalilna nfittxu l-ewwel is-Saltna t'Alla u l-ġustizzja tiegħu.