27 November 2018

Il-kostipazzjoni fit-tfal


Il-kostipazzjoni hi problema komuni fiż-żgħar. Dawn it-tfal idumu ġranet qabel jipporgaw, u jbatu biex jagħmlu għax il-kokò jkun iebes. Għalkemm mhix kundizzjoni serja, il-kostipazzjoni iġġib skumdita u sofferenza u għalhekk għandha tittieħed bis-serjetà.

X’inhuma s-sintomi?

Is-sintomi tax-xedda jistgħu ikunu:

- Dewmien ta’ ġranet biex tipporga
- Kokò iebes u niexef
- Uġigħ ta’ żaqq
- Tiċpis mal-qalziet ta’ taħt
- Ħjut ta’ demm mal-kokò
- Nuqqas ta’ aptit
- Imġieba ħażina

X’iwassal għall-kostipazzjoni?

Ħafna drabi il-problema tibda għax it-tifel ikun weġġa’ waqt li kien qed jagħmel kokò. Għalhekk meta jerġa jħoss il-bżonn li jagħmel, it-tifel jipprova jżomm biex ma jagħmilx għax jibża’ li se jerġa’ jweġġa’. Forsi tinnotah isallab riġlejh, iżomm il-warrani, jitgħawweġ jew jagħmel mossi b’wiċċu. Meta jdum ma jagħmel, il-kokò aktar jibbies, u meta eventwalment jipporga, jerġa’ jweġġa’, u b’hekk jidħol f’ċirklu vizzjuż.

Kif tibda’ l-problema?

Din il-problema tista’ tibda wara xi marda, imqar riħ komuni, peress li meta jkunu morda t-tfal ma tantx jieklu u jixorbu, u għalhekk il-kokò jaf ikun xi ftit xott. Anke bidla fir-rotina, bħal vjaġġar jew il-bidu tal-iskola, jew bidla fid-dieta, jistgħu jwasslu għall-istess problema. Barra minn hekk, il-problema tista’ tiġi għax it-toilet training jinbeda kmieni wisq. It-tfal żgħar kapaċi jisfidaw lill-mamà biex ma jmorrux it-toilet, u din tista’ tinbidel fi drawwa fit-tul.

Hemm xi kondizzjonijiet mediċi li jistgħu iwasslu għall-kostipazzjoni?

Huwa rari li l-kostipazzjoni tiġi minn kundizzjonijiet mediċi bħal hypothyroidism jew Hirshprungs, jew xi mediċina bħall-antacids. Il-kostipazzjoni hi aktar komuni fi tfal bi problemi newroloġiċi.

Għaliex jiċċappas il-qalqiet ta’ taħt?

Peress li fil-musrana l-kbira jingabar ippurgar iebes u goff, il-ħmieġ likwidu jgħaddi minn madwar il- kokò u joħroġ barra. It-tifel ma jagħmilx hekk apposta u għalhekk mhux sewwa li ċċanfru.

Meta għandi nkellem lit-tabib?

Kellem lit-tabib jekk il-kostipazzjoni ddum aktar minn ġimgħa u jekk ikun hemm xi sintomi oħra bħal deni, remettar, demm mal-kokò jew selħa fil-warrani.

X’testijiet għandhom isiru?

Huwa biżżejjed li t-tabib jistaqsi fuq il-kundizzjoni u jeżamina lit-tifel. M’hemmx bżonn ta’ testijiet speċjali ħlief meta ma jkunx hemm rispons tajjeb għall-kura li tingħata.

Hemm soluzzjoni għall-kostipazzjoni?

Din il-problema tista’ tingħeleb jekk issegwi b’reqqa l-kura li tingħata. Il-kura tista’ tieħu fit-tul, ġeneralment għall-diversi xhur.

X’inhi l-kura għall-kostipazzjoni?

Il-porġa hi mediċina li tistimola l-musrana. Tingħata fil-bidu tat-trattament għal ftit ġranet biss biex tiftaħ il-musrana u tnaddafha minn ippurġar iebes. Il-porga tista’ tkun f’forma ta’ gel, enema jew mistura.

Il-lactulose (jew Duphalac, sustanza ħelwa likwida) jew il-movicol (qratas li jitħalltu mal-ilma) huma 'stool softeners' u jingħataw kuljum biex jitrattab l-ippurgar, u għalhekk it-tifel jidhra jagħmel kokò kuljum mingħajr problemi jew uġigħ.
Fibra. Inkludi fid-dieta aktar frott (speċjalment larinġ, kiwi, għanbaqar u pruna), ħaxix (speċjalment il-qarabagħli), fażola u ċereali integrali (bħall-ħobż ismar, ross ismar, u ċereali tal-breakfast li fihom il-fibra, bħal oatibix u weetabix).

Likwidi. Ara li t-tifel jixrob biżżejjed ilma. Darba kuljum jista jixrob meraq tal-frott, bħal larinġa magħsura. Illimita l-ammont ta’ ħalib għax il-ħalib żejjed jista’ jikkawza x-xedda. Tfal żgħar jistgħu jixorbu sa madwar 500 ml ħalib kuljum.

Rutina. Darri lit-tifel joqgħod fuq it-toilet kuljum għal 5-10 minuti xi nofs siegħa wara l-ikel jew f’xi ħin konvenjenti. Jekk hemm bżonn oqgħod miegħu għidlu storja biex jirrilassa. Fakkar lit-tifel biex imur it-toilet meta jħoss il-bżonn. Inkoraġġih b’attitudni pożittiva.

Jistgħu l-lactulose jew il-movicol jgħażżnu il-musrana?

Din l-idea komuni hi totalment żbaljata. Dawn il-mediċini huma maħsuba biex jingħataw fit-tul bl-għan li t-tifel jidhra r-rutina u jsir kunfidenti li jipporga kuljum mingħajr biża’ u problemi. Għalhekk huwa importanti li tkompli tagħti l-lactulose jew il-moviciol regolarment u twaqqafhom biss wara li tikkonsulta mat-tabib.

X’inhi d-doża tal-lactulose u tal-movicol?

It-tabib jgħidlek x’doża għandek tibda bija, imma din għandha tiżdied jew titnaqqas b’konsultazzjoni mat-tabib sakemm tara li t-tifel qed jagħmel kokò artab, kuljum u mingħajr uġigħ.

Għaliex kultant il-kura ma taħdimx?


Hemm tlett raġunijiet ewlenin: (1) il-mediċina ma tingħatax regolarment; (2) id-doża tal-mediċina ma tkunx tajba; u (3) il-mediċina titwaqqaf kmieni wisq.

X’inhuma l-prospetti fit-tul?

Ħafna tfal ifiequ għal kollox; oħrajn jerġa’ jkollhom il-problemi minn żmien għal ieħor wara li titwaqqaf il-mediċina. F’dak il-każ wieħed jista’ jerġa’ jibda l-kura għall-perjodu ieħor.

Ara wkoll: Il-kostipazzjoni fit-trabi

Disclaimer

L-informazzjoni f'dan il-blogg hi maħsuba biss bħala tagħrif ġenerali dwar is-saħħa tat-tfal, u m'għandhiex titqies bħala parir mediku. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek ma jifilħux, jew jekk għandek xi mistoqsija fuq saħħithom, ħu t-tifel jew it-tifla għand it-tabib biex jagħtik parir professjonali.

5 November 2018

L-Irqad tat-Toddlers


Taf tkun sfida biex iddaħħal it-todder jorqod filgħaxija. Jekk ma jorqdux fil-ħin it-tfal żgħar isiru ‘overtired’ u dan jagħmilha aktar diffiċli biex jissettiljaw. Il-ġenituri għandhom idaħħluhom fis-sodda kif jibdew juri l-ewwel sinjali ta’ nagħas, u qabel tibda l-qerda u l-imġieba ħażina. L-akbar għajnuna għall-ġenituri hija rutina konsistenti għall-ħin tal-irqad.

L-Ambjent tal-Irqad

Meta jkollhom madwar sena t-tfal għandhom jibdew jorqdu fil-kamra tas-sodda tagħhom.

Ibqa’ uża l-cot bil-ġnub għoljin. Meta jkollu sentejn jew tlieta (jew meta it-tifel jew it-tifla tibda taqbeż mill-cot) ibda raqqad it-toddler f'sodda 'tal-kbar'.

Tista' tibda tuża mħaddha baxxa. Libbishom piġama komda. Ftakar li t-toddlers għandhom ħabta jinkixfu matul il-lejl.

Agħlaq il-kamra fid-dlam, imma tista' tħalli night-light b'dawl baxx ħafna.

L-Iskeda tal-Irqad

Tfal bejn sena u sentejn għandhom bżonn bejn 12 u 14-il siegħa ta’ rqad kuljum, mqassmin bejn 10 u 12-il siegħa rqad matul il-lejl, u siegħa jew sagħtejn irqad matul il-jum.

It-toddlers għandhom jorqdu għall-ħabta tas-sebgħa ta’ filgħaxija, u jqumu għal ħabta tas-sebgħa ta’ filgħodu. Matul il-jum jieħdu raqda qasira waranofsinhar (għal ħabta tas-siegħa). Sa tminatax-il xahar ħafna toddlers jieħdu nagħsa filgħodu wkoll.

Jekk it-toddler jorqod fit-tul jew tard matul il-jum, għandu mnejn isibha diffiċli biex jorqod fil-ħin filgħaxija.

Xi toddlers jistembħu kmieni filgħodu, anki qabel is-sitta. Huwa inutli li traqqadhom aktar tard bit-tama li jdumu reqdin. Ħallihom xi toys fis-sodda biex jegħdew bihom.

Ir-Rutina tal-Irqad

Huwa kruċjali li jkollok rutina biex tipprerara lit-toddler għall-irqad. Għandek tkun konsistenti anki fil-weekends.

Itfi t-TV, computers u mobiles minn siegħa qabel il-ħin tal-irqad.

Ir-rutina tkun xi ħaġa hekk. Għas-6 ta’ filgħaxija ibda b’banju sħun, ħasil tas-snien, u ħwejjeġ tas-sodda. Daħħal it-toddler fil-kamra tas-sodda, aqralu jew għidlu storja. Daħħlu fil-friex u agħtih is-soft-toy favorit. Talba qasira, bewsa u ‘goodnight’. Itfi d-dawl u itlaq mill-kamra. Il-ħin tal-irqad ikun qrib is-sebgħa.

L-aħjar ma’ tagħtix ħalib immedjatament qabel l-irqad (peress li dan jista’ jwassal għat-taħsir tas-snien). Il-ħalib għandu jingħata qabel il-ħasil tas-snien.

It-toddler jaf idum bejn kwarta u nofs siegħa qabel jorqod. Jekk issejjaħlek jew jibki, idħol ħdejh, mingħajr ma tixgħel id-dawl, u bil-ħlewwa għidlu biex jorqod u erġa’ oħroġ mill-kamra mill-ewwel. Jekk ikun hemm bżonn erġa’ għamel l-istess sakemm jorqod.

Matul il-Lejl

Matul il-lejl it-toddler jista’ jitqalleb jew jibki għal ftit mumenti. M’hemmx għalfejn tmur ħdejh; agħtih iċ-ċans jerġa jorqod waħdu. Jekk jibqa' jibki, mur ħdejh kemm tassigurah u tgħidlu biex jerġa' jorqod. Tibqax fil-kamra ħdejh. U tieħdux jorqod fil-kamra tal-ġenituri.

Xi tfal jgħażżu snienhom. Dan huwa normali u m’hemm bżonn tagħmel xejn.

Xi toddlers jesperjenzaw ‘night terrors’. Iqumu jibku u mħawwdin. Dawn l-episodji jidhru tal-biża’ għall-ġenituri. It-tfal jerġgħu jorqdu wara xi kwarta, u filgħodu ma jiftakru xejn.

Kelma ta' Kuraġġ

Faċli għalija nikteb dwar 'kif suppost' jorqdu t-toddlers. Napprezza li fil-prattika r-realtà taf tkun ferm diffiċli. Imma mhux impossibli tħarreġ lit-tfal jorqdu sew. Hemm bżonn sforz,  dixxiplina u konsistenza. Imma meta t-toddlers jitgħallmu jorqdu tajjeb, igawdi kulħadd. Il-ġenituri jkollhom ftit ħin filgħaxija biex jieħdu nifs. It-tfal jorqdu u jistrieħu aħjar, u l-imġieba tagħhom matul il-jum tkun aħjar ukoll.

25 October 2018

Ħalib u Ilma għat-Tarbija

Sakemm jinbeda l-ikel (meta it-tarbija jkollha bejn 4 u 6 xhur), it-tarbija għandha tixrob ħalib tal-omm jew tal-formola biss.

Meta jinbeda l-ikel ,agħti lit-tarbija ilma frisk ukoll. Offrilha ftit ilma wara kull ikla, u f'ħinijiet oħra tal-ġurnata. Uża ilma minerali (m'hemmx għalfejn ikun mgħolli). Agħtiha l-ilma minn beaker, u aktar tard minn tazza tal-plastik.

Tagħtix meraq tal-frott u xorb ħelu ieħor lit-tarbija.

It-tarbija tibda tnaqqas mill-ammont ta’ ħalib li tixrob kuljum aktar ma żżid fl-ikel. Ħafna trabi b’kollox jixorbu madwar nofs litru ħalib kuljum meta jkollhom madwar sena.

Iżżid xejn fil-flixkun mal-ħalib, bħal ċereali, cerelac jew gallettina. Meta jitilgħu l-ewwel snien, tħallix it-tarbija torqod bil-flixkun f’ħalqha biex tevita t-taħsir fis-snien.

Sakemm tagħlaq sena t-tarbija għandha tibqa’ tingħata tixrob biss il-ħalib tal-omm jew tal-formola. Tista' żżid ftit ħalib pasturizzat mal-ikel (eżempju, biex tagħmel porridge tal-oats, jew patata mashed). Barra minn hekk għandek tinkludi prodotti tal-ħalib (bħal ġobon u jogurt, full-fat) bħala parti mid-dieta tat-tarbija.

Aqleb għall-ħalib frisk pasturizzat full-fat meta t-tarbija tagħlaq sena, u għall-semi-skimmed meta tagħlaq sentejn (it-tabib jista' jagħtik parir tuża ħalib b'anqas xaħam jekk ikun problema ta' piż żejjed). Tużax ħalib flavoured għax dan mimli zokkor. Tfal li jieklu varjetà ta’ ikel differenti m’għandhomx bżonn ħalib follow-on.

Ara wkoll: Jogurt għat-Tarbija.

21 September 2018

Ara ma ttajjarx sebghek



Waħda mara tajret subgħajha. Laqtitu b'tant goffaġni illi fformatilha ċappa demm li telgħet għal moħħha u qatlitha!

Tassew, mhux kuljum imutu n-nies għax itajru subgħajhom, iżda din l-istorja tfakkarna kemm ħajjitna hi faġli u li kwalunkwe persuna, anki jien u inti, tista' tmur id-dinja l-oħra ħabta u sabta.

Imma għaliex? Din hi l-mistoqsija tant kruċjali! Għaliex qed ngħixu? Għaliex il-ħażen? Għaliex immutu? X'jiġrilna wara l-mewt?

Ħabib, lest li taħseb daqsxejn dwar il-mistoqijiet il-kbar tal-ħajja ... qabel ittajjar sebgħek?

Nistiednek:

1. Taqra l-ktejjeb online, bl-Ingliż: Don't Stub Your Toe. Link.

2. Taqra l-istess ktejjeb, bil-Malti: Ara Ma Ttajjarx Sebgħek. Jekk jogħġbok għaddili ismek u l-indirizz b'SMS fuq 79551446, u tirċivih b'xejn bil-posta.

8 May 2018

Medical Students - Written Exam

Dear students, I hope that you find the following articles useful in your preparation for the paediatric written exam.

Dealing with exam anxiety

MCQ's
Revision questions

Acute gastroenteritis
Febrile child

27 February 2018

Breath-Holding Spells

X’inhuma ‘breath-holding spells’?

‘Breath-holding spells’ huma episodji meta t-tfal iżommu n-nifs u jogħxew, jiġifieri jintilfu minn sensihom. Jerġgħu jiġu f’tagħhom ġeneralment f’anqas minn minuta. Rarament ikun hemm ukoll aċċessjoni.

‘Breath-holding spell’ huwa rifless li t-tfal m’għandhomx kontroll fuqu. Mhix ħtija tagħhom li jiġrilhom hekk.

5% tat-tfal, subien u bniet, ikollhom 'breath-holding spells'. Dawn l-attakki jiġru fi tfal bejn 6 xhur u 6 snin, imma huma l-aktar komuni bejn sena u tlett snin. Xi tfal ikollhom attakki ta’ spiss, u oħrajn, darba kultant.

Għalkemm jidhru tal-biża’ dawn l-attakki m’humiex ta’ periklu għas-saħħa tat-tfal.

X’iwassal għal ‘breath-holding spells’?

Dawn l-attakki jiġru meta t-tfal żgħar ikunu rrabjati u frustrati (eż. waqt ‘tantrum’), minħabba xi weġgħa (eż ħabta fir-ras) jew imbeżża’ (eż jieħdu qatgħa jew jinħasdu).

Kemm hemm forom ta’ breath-holding spells?

Hemm żewġ forom ta’ ‘spells’:
  1. ‘Cyanotic spells’ huma l-aktar komuni. Waqt li jkun qed jibki, it-tifel jieħu nifs il-barra u ma jkunx jista’ jkompli jieħu n-nifs, il-kulur tal-ġilda, speċjalment il-wiċċ, jikħal, u jintilef minn sensih. Jiġru meta t-tfal ikunu rrabjati jew frustrati (eż. għax ikunu ddixxiplinati).
  2. ‘Pallid spells’ huma anqas komuni. Il-ġilda tibjad, it-tifel jintelaq u jintilef minn sensih Dawn it-tip ta’ attakki jiġru l-aktar minħabba xi qatgħa għalarrieda jew xi weġgħa qawwija (eż. ħabta fir-ras). Ġeneralment ma jkunx hemm biki, in-nifs jieqaf u l-qalb tħabbat bil-mod. 
Kif issir id-dijanjosi?

Id-dijanjosi hi bbażata fuq ir-rakkont ta’ dak li jiġri waqt l-attakk. It-tabib jistaqsi mistoqsijiet biex jiddistingwi 'breath-holding' minn kundizzjonijiet oħra bħal epilessija. Fl-eżami mediku jara jekk hemmx sinjali ta’ anemija.

X'inhi l-kura?

Waqt l-attakk, żomm kalma, midd it-tifel mal-art, u ara li ma jweġġax jew jaħbat ma’ x’imkien. Iddaħħal xejn f'ħalqu. In-nifs jiġi lura f’anqas minn minuta, u t-tifel jistejqer. Meta jgħaddi l-attakk, kompli bħas-soltu qisu ma ġara xejn. Iċċanfarx lit-tifel għax kellu attakk – ftakar li hu m’għandux kontroll fuqu.

Jekk ikun hemm sinjali ta’ anemija, it-tabib jista’ jordna test tad-demm u jiktiblek mistura tal-ħadid.

Ipprova evita ‘temper tantrums’ (link). It-tfal li jagħtihom 'breath-holding spells' xorta waħda għandhom bżonn dixxiplina bħal tfal oħra. Il-ġenituri m’għandhomx iżommu lura milli jiddixxiplinawhom għax jibżgħu li tagħtihom ‘breath-holding spell’.

Aktar ma jikbru t-tfal, l-attakki ta' 'breath-holding' jonqsu sakemm jieqfu għal kollox.

Disclaimer

L-informazzjoni f'dan il-blogg hi maħsuba biss bħala tagħrif ġenerali dwar is-saħħa tat-tfal, u m'għandhiex titqies bħala parir mediku. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek ma jifilħux, jew jekk għandek xi mistoqsija fuq saħħithom, ħu t-tifel jew it-tifla għand it-tabib biex jagħtik parir professjonali.